Istotne zmiany
Dotychczasowe ramy prawne przestały odpowiadać na wyzwania współczesnego rynku. Szybki rozwój technologii (w tym AI), nowe modele biznesowe gospodarki o obiegu zamkniętym oraz globalizacja łańcuchów dostaw doprowadziły do luk regulacyjnych, w tym przede wszystkim problemów z jednoznaczną definicją pojęcia „produkt” oraz z zapewnieniem konsumentom jednakowego poziomu ochrony niezależnie od zastosowanej technologii.
Obecnie, zgodnie z definicją zawartą w Kodeksie cywilnym, produktem można nazwać jedynie rzecz ruchomą, choćby została ona połączona z inną rzeczą, zwierzęta i energię elektryczną. Natomiast po wdrożeniu nowych przepisów będzie nim można nazwać cyfrowy plik produkcyjny, surowce oraz oprogramowanie bez względu na jego formę. Wprowadzi także nowe pojęcia - części składowej produktu czy powiązanej usługi.
Dyrektywa rozszerzy zakres pojęcia szkody i obejmie szkodę na zdrowiu psychicznym oraz zniszczenie bądź uszkodzenie danych.
Nowe przepisy istotnie zmienią zakres podmiotów ponoszących odpowiedzialność i uwzględni nie tylko producenta wadliwego produktu, ale i producenta wadliwej części składowej. Ustawodawca poszedł o krok dalej i wziął pod uwagę cały łańcuch dostaw produktu. Za odpowiedzialną można będzie uznać każdą osobę fizyczną lub prawną, która znacząco modyfikuje produkt poza kontrolą producenta, a następnie udostępnia go na rynku lub oddaje do użytku, a zatem dostawcę powiązanej usługi, importera czy dystrybutora.
Konsekwencje dla biznesu
Nowa dyrektywa zaostrza reżim ochrony konsumentów, adaptując przepisy do realiów nowoczesnych technologii. Zmiany mają na celu ułatwienie poszkodowanym dochodzenie roszczeń, przerzucając większy ciężar dowodowy i ryzyko operacyjne na producentów.
Wprowadza odpowiedzialność na zasadzie ryzyka, zatem producent odpowie za szkodę niezależnie od winy. Zakres ten obejmuje nie tylko fizyczne defekty produkcyjne, ale również braki w dokumentacji, niewłaściwe oznakowanie czy nieprzewidziane zachowanie algorytmów.
Ustawodawca przewiduje ponadto możliwość poniesienia odpowiedzialności solidarnej kilku podmiotów. Przy produktach zintegrowanych (np. sprzęt z oprogramowaniem zewnętrznym) roszczenie będzie mogło zostać skierowane zarówno do producenta produktu materialnego, jak i producenta oprogramowania jako części składowej produktu.
Wprowadzono system domniemań prawnych na korzyść konsumenta. Wadliwości produktu będzie można domniemywać, jeśli:
- pozwany nie ujawnia odpowiednich dowodów;
- powód wykaże, że produkt nie spełnia obowiązkowych wymogów bezpieczeństwa produktów określonych w prawie Unii lub prawie krajowym;
- lub powód wykaże, że szkoda została spowodowana oczywistym nieprawidłowym działaniem produktu podczas dającego się racjonalnie przewidzieć używania lub w zwykłych okolicznościach.
Natomiast istnienia związku przyczynowego pomiędzy wadą produktu a szkodą będzie można domniemywać, jeżeli ustalono, że produkt jest wadliwy, a szkoda odpowiada rodzajowo wadom produktu.
W trakcie sporu sądowego na wniosek poszkodowanego, pozwany będzie miał zatem obowiązek ujawnienia istotnych dla postępowania dowodów. Tak więc ogromne znaczenie w przypadku sporu będzie miała dokumentacja sporządzona na etapach produkcji, badań czy późniejszej kontroli jakości.
Przedsiębiorca będzie mógł uniknąć odpowiedzialności, jeśli skutecznie wykaże, że:
- produkt nie trafił do oficjalnego obrotu,
- wada powstała już po jego udostępnieniu na rynku,
- wytworzenie produktu przebiegło zgodnie z obowiązującymi normami prawnymi,
- w chwili wprowadzenia produktu do obrotu nie było wiadomo o wadzie.
Przedsiębiorcy powinni jednak wziąć pod uwagę zwiększone koszty ubezpieczenia i ryzyko strat finansowych oraz pamiętać o karach umownych za wprowadzanie na rynek produktów wadliwych.
Dyrektywa formalnie weszła w życie 18 listopada 2024 roku, a państwa członkowskie Unii Europejskiej mają czas na dostosowanie przepisów krajowych do 9 grudnia 2026 r. Prace nad implementacją dyrektywy, które obejmują nowelizację przepisów Kodeksu cywilnego w zakresie odpowiedzialności za produkt niebezpieczny, prowadzi obecnie Komisja Kodyfikacyjna Prawa Cywilnego.
Zachęcamy do kontaktu z naszymi ekspertami:
